Căng thẳng đang leo thang nghiêm trọng tại tỉnh Vĩnh Long (Long Hor) khi chính quyền địa phương nhiều lần tìm cách phá dỡ một ngôi nhà cộng đồng (sala chatan) do người dân Khmer Krom tự xây dựng tại làng Kân Reng. Đáp lại, lãnh đạo cấp cao Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom (KKF) đã lên tiếng cảnh báo cứng rắn: nếu công trình này bị cưỡng chế phá bỏ, các đại sứ quán Việt Nam tại nhiều quốc gia trên thế giới sẽ trở thành mục tiêu biểu tình phản đối của cộng đồng Khmer Krom hải ngoại.
Từ lễ khởi công long trọng đến bị đe dọa phá dỡ
Ngôi nhà cộng đồng mang tên Sala Chatan Serei Mongkol Udom — Phum Kân Reng được khởi công xây dựng vào ngày 29 tháng 11 năm 2020, trên mảnh đất do gia đình bà Thach Thi Sa Bit hiến tặng với diện tích 52m x 16m. Công trình bê tông một tầng có kích thước 9m x 12m, cao 12m, được xây bằng tiền đóng góp từ Phật tử trong và ngoài nước. Điều đáng nói là ngay lễ đặt viên đá đầu tiên, chính quyền địa phương đã tham dự và lên tiếng ca ngợi tinh thần đoàn kết của cộng đồng Phật tử. Thế nhưng, chỉ một thời gian ngắn sau đó, thái độ của nhà chức trách bỗng dưng đảo chiều hoàn toàn.
Chính quyền liên tục thay đổi lý do để cản trở
Theo nhà sư Kim Samrin thuộc chùa Arun Rangsey — Chak Akrong, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh — chính quyền đã liên tiếp dùng nhiều lý do khác nhau để ngăn chặn việc xây dựng:
- Đe dọa Phật tử làng Kân Reng không được tham gia xây dựng
- Gây áp lực khiến các cửa hàng vật liệu xây dựng từ chối bán hàng cho công trình
- Cáo buộc nguồn tiền đóng góp từ hải ngoại là “tiền bẩn” nhằm xây dựng cơ sở chống phá nhà nước
- Vu cáo xây dựng trên “đất tranh chấp”
- Kết luận đây là “đất nông nghiệp, không phù hợp đặt tượng Phật”
Đỉnh điểm của sự việc xảy ra vào ngày 28 tháng 6 năm 2021, khi chính quyền huy động lực lượng đến cưỡng bức di dời tượng Phật ra khỏi ngôi nhà — và theo lời nhà sư Kim Samrin, họ thậm chí đã dùng xe chở quan tài để chở tượng Phật đi, một hành động bị cộng đồng Phật giáo Khmer Krom xem là sự xúc phạm nghiêm trọng đến tín ngưỡng.
Mỹ và LHQ vào cuộc — Hà Nội im lặng
Vụ việc đã vượt ra khỏi biên giới Việt Nam và thu hút sự lên án từ cộng đồng quốc tế. Ngày 2 tháng 12 năm 2022, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken chính thức đưa Việt Nam vào “Danh sách theo dõi đặc biệt” (Special Watch List) vì những vi phạm nghiêm trọng về tự do tôn giáo. Tiếp đó, ngày 18 tháng 10, Báo cáo viên đặc biệt về nhân quyền của LHQ khu vực Đông Nam Á đã gửi công hàm yêu cầu Việt Nam giải trình về các vi phạm nhân quyền đối với người Khmer Krom, trong đó có vấn đề tự do tôn giáo và quyền của người bản địa. Thời hạn trả lời là 60 ngày — nhưng đến nay, theo thông báo ngày 19 tháng 12, chính quyền Việt Nam vẫn chưa có bất kỳ phản hồi nào.
Liên đoàn KKF cảnh báo: Đại sứ quán Việt Nam ở nước ngoài sẽ chịu áp lực
Trước tình hình đó, lãnh đạo cấp cao Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom đưa ra tuyên bố mạnh mẽ: nếu chính quyền Việt Nam tiến hành phá dỡ ngôi nhà cộng đồng — vốn được xây bằng mồ hôi và công sức của người dân Khmer Krom — thì các đại sứ quán Việt Nam tại một số nước sẽ phải đối mặt với làn sóng biểu tình phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng Khmer Krom hải ngoại. Ông Treng Man Rin, Trưởng ban kế hoạch của Liên đoàn KKF, nhấn mạnh thêm rằng mảnh đất xây dựng là đất tư nhân được hiến tặng hợp pháp, công trình nhằm phục vụ sinh hoạt tín ngưỡng và dạy chữ Khmer cho trẻ em sống xa chùa — những em sau giờ học chữ Việt ở trường nhà nước vẫn tranh thủ buổi tối đến đây học chữ của dân tộc mình. Hơn nữa, Phật tử đã làm đơn xin phép trước khi xây dựng, nhưng chính quyền cố tình trì hoãn không giải quyết.
Cộng đồng Khmer Krom: “Chúng tôi không làm gì sai”
Anh Kim Khim, một trong những người vận động xây dựng ngôi nhà cộng đồng, bày tỏ sự bức xúc: “Hồi đầu, chính quyền còn đến tham dự lễ khởi công cùng chúng tôi, thế mà về sau lại tìm đủ mọi cách cản trở — chúng tôi thực sự không hiểu lý do. Nơi này chỉ để làm lễ và dạy chữ cho các em nhỏ thôi. Sau giờ học chữ Việt ở trường, các em lại đến đây học chữ Khmer vào buổi tối.” Nhà sư Kim Samrin cũng đặt câu hỏi đầy thách thức: nếu nơi này không phù hợp đặt tượng Phật, tại sao chính quyền không yêu cầu dời những tượng Phật mà các chùa người Kinh đã đặt ở công viên công cộng và trong rừng về thờ tại chùa trước đã?
Leave a Reply