Giữa tháng 6 năm 2023, một nhóm người dân tộc thiểu số sinh sống trên vùng cao nguyên miền Trung Việt Nam đã làm rung chuyển cả nước khi đồng loạt tấn công vũ trang vào hai trụ sở UBND xã tại tỉnh Đắk Lắk. Kết quả: 9 người thiệt mạng, 46 người bị bắt giữ với cáo buộc liên quan đến vụ bạo loạn. Nhóm người thực hiện vụ tấn công này chính là người Thượng (Montagnard) — những cộng đồng bản địa đã sống trên mảnh đất Tây Nguyên từ hàng trăm năm nay.
Người Thượng là ai và tại sao họ cầm súng?
Theo ông Tăng Sareth, Chủ tịch chi nhánh Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom tại Campuchia — người theo dõi sát sao vụ việc — “Montagnard” là từ tiếng Pháp, nghĩa đơn giản là “người sống trên núi”. Đây không phải một tộc người duy nhất mà là tập hợp của nhiều nhóm dân tộc khác nhau, gồm Jarai, Rhade, Mnong, Koho, Stieng… Vùng đất họ sinh sống vốn là lãnh thổ của vương quốc Champa cổ đại, hoàn toàn khác biệt về nguồn gốc so với người Khmer Krom ở miền Nam.
Ông Tăng Sareth chỉ ra hai nguyên nhân cốt lõi khiến người Thượng vẫn kiên trì con đường đấu tranh vũ trang: Thứ nhất, họ có truyền thống cầm súng chống lại chính quyền cộng sản Việt Nam từ tận những năm 1960; thứ hai, địa hình rừng núi hiểm trở tạo điều kiện để họ ẩn náu và tổ chức kháng cự mỗi khi bị truy đuổi.
Bài học đắt giá — và lời cảnh báo cho Hà Nội
Tiến sĩ Sơn Chum Choeun, Tổng thư ký Hiệp hội Khmer Krom vì Nhân quyền và Phát triển, đồng thời là luật sư, thẳng thắn tuyên bố: Vụ nổi dậy tại Đắk Lắk chính là hệ quả trực tiếp từ chính sách đàn áp tôn giáo và cưỡng chiếm đất đai của chính quyền Việt Nam đối với các cộng đồng bản địa. Ông cảnh báo, nếu Hà Nội không thay đổi, những vụ bùng phát tương tự hoàn toàn có thể xảy ra với các nhóm thiểu số khác, kể cả người Khmer Krom.
“Nếu không muốn các dân tộc bản địa và thiểu số khác nổi dậy như người Thượng, chính phủ Việt Nam bắt buộc phải tôn trọng các quyền được quy định trong luật quốc tế dành cho họ,” — TS. Sơn Chum Choeun nhấn mạnh. Đó là điều kiện tiên quyết để duy trì hòa bình và cùng chung sống.
Người Khmer Krom chọn con đường khác
Dù người Khmer Krom cũng từng có giai đoạn đấu tranh vũ trang — đặc biệt vào khoảng năm 1975–1976 — họ đã sớm nhận ra rằng con đường đó không thể thắng nổi bộ máy quân sự của nhà nước Việt Nam. Ông Tăng Sareth cho biết, sau khi chuyển sang đấu tranh bằng luật pháp và vận động quốc tế, cộng đồng Khmer Krom đã đạt được nhiều kết quả cụ thể hơn và nhận được sự ủng hộ rộng rãi hơn từ cộng đồng quốc tế. Đây là lý do họ hoàn toàn từ bỏ vũ trang.
TS. Sơn Chum Choeun cũng khẳng định: người Khmer Krom không nên chọn con đường bạo lực để đòi quyền lợi. Thay vào đó, đấu tranh dựa trên nguyên tắc pháp lý quốc tế mới là phương thức hiệu quả và bền vững nhất.
Con số biết nói: 54 dân tộc, 14 triệu người bị gạt ra lề
Theo số liệu năm 2022, Việt Nam chính thức công nhận 54 dân tộc, trong đó 53 là dân tộc thiểu số. Tổng dân số các nhóm này ước tính khoảng 14,1 triệu người, chiếm khoảng 14,7% trong tổng dân số gần 96 triệu người cả nước. Đây là một cộng đồng khổng lồ mà nếu quyền lợi tiếp tục bị phủ nhận, ngọn lửa bất mãn có thể bùng phát bất cứ lúc nào — như Đắk Lắk đã chứng minh.
Leave a Reply