Một hình ảnh cũ đang gây xôn xao trở lại: cổng vào tỉnh Preah Trapeang của người Khmer Krom bị chính quyền địa phương phá bỏ từ ngày 27/11/2014, nhưng suốt 8 năm sau đó vẫn chưa được dựng lại như cam kết. Giữa lúc sự chờ đợi kéo dài khiến nhiều người bức xúc, các sư Khmer Krom tại Preah Trapeang đã phát động chiến dịch phổ biến ảnh cổng cũ để nhắc công chúng và thúc giục nhà chức trách nhanh chóng thực hiện lời hứa.
Không dừng ở việc phát tán hình ảnh, một số chùa còn đi xa hơn: xây cổng chùa mô phỏng theo cổng tỉnh cũ. Động thái này lập tức thu hút sự chú ý vì nó không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm, mà còn được xem như lời nhắc mạnh mẽ về một biểu tượng văn hóa từng hiện diện ngay lối vào tỉnh Preah Trapeang, nay đã biến mất suốt nhiều năm.
8 năm chờ đợi và câu hỏi chưa có lời đáp
Theo nội dung bài gốc, cổng cũ đã bị phá với lý do công trình đã cũ, nhỏ và thấp. Dù vậy, nhà chức trách từng đưa ra bản thiết kế cổng mới theo phong cách Khmer và có cam kết với giới lãnh đạo sư sãi Khmer Krom ở Preah Trapeang. Thế nhưng cho đến thời điểm bài viết được đăng, việc xây lại vẫn chưa diễn ra, làm dấy lên sự thất vọng trong cộng đồng Khmer Krom.
Nhiều người dân Khmer Krom bày tỏ sự ủng hộ đối với hành động của các sư. Với họ, đây không chỉ là chuyện một chiếc cổng bị mất đi, mà còn là câu chuyện về ký ức, về dấu ấn văn hóa và về một lời hứa bị treo lơ lửng quá lâu.
Sư Khmer Krom nói gì về chiến dịch gây chú ý này?
Một vị sư Khmer Krom tên Ekreach Thach, tu tại chùa Muni Rangsay Me Ping, huyện Kampong Spean, tỉnh Preah Trapeang — nơi Việt Nam hiện gọi là tỉnh Trà Vinh — cho biết việc in và phát ảnh cổng cũ cho công chúng có hai mục đích rõ ràng. Thứ nhất là nhắc nhớ công lao của tổ tiên Khmer đã dựng nên công trình mang đậm kiến trúc Khmer. Thứ hai là nhắc chính quyền Việt Nam sớm xây lại cổng cho người Khmer Krom theo đúng thiết kế ban đầu.
Vị sư này cho rằng nếu không khôi phục theo nguyên mẫu mà để pha trộn khác đi, điều đó cho thấy nhà chức trách không thực sự quan tâm đến tâm tư của người dân. Ông nhấn mạnh cổng cũ từng thể hiện sự hiện diện và tinh thần gắn kết của nhiều cộng đồng dân tộc trong tỉnh Preah Trapeang, nên việc phá bỏ rồi kéo dài việc tái dựng đã khiến nhiều người tiếc nuối và đau lòng.
Từ chia sẻ ảnh đến lời kêu gọi làm đơn kiến nghị
Một người Khmer Krom sử dụng tài khoản Facebook tên “Thach Yoch Cheat Chea Thom” cho rằng việc chia sẻ hình ảnh là quan trọng, nhưng chưa đủ. Theo ý kiến này, cộng đồng Khmer Krom cần cùng nhau làm đơn kiến nghị gửi đến cơ quan có thẩm quyền để yêu cầu tái dựng cổng tỉnh Preah Trapeang một cách phù hợp và kịp thời. Nếu vẫn không có hiệu quả, người này đề xuất tiếp tục gửi đơn đến các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế.
Phát biểu đó phản ánh tâm trạng sốt ruột đã kéo dài nhiều năm. Với một bộ phận người Khmer Krom, hình ảnh cổng cũ không chỉ là ảnh tư liệu, mà giống như ký ức về một thứ đã mất, càng nhìn càng gợi lại cảm giác day dứt về quá khứ.
Không đối đầu, nhưng kiên quyết nhắc lại một lời hứa
Ngoài chùa Muni Rangsay Me Ping, các sư và Phật tử ở chùa Chong Prey, huyện Thkov, cũng đang xây cổng chùa của mình theo phong cách cổng tỉnh Preah Trapeang cũ. Theo bài gốc, giới sư sãi nhấn mạnh việc làm này không nhằm chống đối chính quyền, mà chỉ là cách nhắc nhở nhà chức trách đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, thực hiện đúng tinh thần pháp luật và đừng tiếp tục lấy lý do lịch sử để gây sức ép với người Khmer Krom.
Các vị sư cho rằng nhà chức trách cần thấu hiểu tâm tư của người dân và giới tu hành, thay vì khi bị nhắc đến lại quy chụp là chống đối. Thông điệp được đưa ra khá rõ: nếu người dân im lặng thì không có nghĩa là họ quên, và nếu họ lên tiếng thì đó là vì nỗi bức xúc đã tích tụ quá lâu.
Cổng tỉnh gần 100 năm tuổi từng trông như thế nào?
Theo bài gốc, cổng vào tỉnh Preah Trapeang có tuổi đời gần 100 năm, nằm tại làng Samrong, nay phía Việt Nam đổi thành ấp Nguyệt Hóa (Ap Nguyet Hoa), trên Quốc lộ 53 (QL53), tuyến đường ra vào thành phố Prey Nokor và nhiều tỉnh thành khác. Vị trí cổng cũng không xa chùa Samrong Ek.
- Chiều dài khoảng 15 mét
- Chiều rộng 2,5 mét
- Chiều cao khoảng 11 mét
- Thiết kế có 6 đầu hồi, dáng vươn ngang qua quốc lộ
- Mái 3 tầng, lợp ngói theo kiểu Hoa
- Trang trí 12 hình naga
- Trên đỉnh mái có tượng Rahu bắt mặt trăng, đỡ đinh ba
- Toàn bộ phần mái được chống bởi 4 trụ bê tông lớn
- Mỗi đầu trụ có hình Garuda và Kinnari, tổng cộng 4 Kinnari và 4 Garuda
Bài gốc cũng mô tả đây là công trình có nhiều chi tiết trang trí phức tạp, phản ánh đậm nét kiến trúc Khmer, đồng thời có yếu tố Hoa trong phần mái. Chính vì vậy, với nhiều người Khmer Krom, việc cổng bị phá không đơn thuần là thay một công trình cũ bằng công trình mới, mà là sự mất mát của một biểu tượng văn hóa gắn liền với lịch sử địa phương.
Giờ đây, khi ảnh cổng cũ được phát rộng rãi và các chùa bắt đầu dựng lại hình bóng ấy ngay trước cổng chùa mình, một câu hỏi tiếp tục được đặt ra đầy gay gắt: lời hứa xây lại cổng tỉnh Preah Trapeang theo phong cách Khmer ban đầu bao giờ mới trở thành hiện thực?
Leave a Reply