Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch – HRW) ngày 14/11/2025 lên tiếng cảnh báo rằng sự hợp tác ngày càng chặt chẽ giữa chính quyền Thái Lan và Việt Nam đang làm gia tăng rủi ro đối với người Việt tị nạn và người đang xin tị nạn tại Thái Lan, đặc biệt là nguy cơ bị buộc trở về Việt Nam.
Theo HRW, việc nhà chức trách Thái Lan tạo điều kiện cho phía Việt Nam can thiệp vào các trường hợp tị nạn có thể cấu thành hành vi tiếp tay cho đàn áp xuyên quốc gia, đồng thời đi ngược lại các nghĩa vụ quốc tế về bảo vệ người tị nạn. Tổ chức này kêu gọi cảnh sát Thái Lan chấm dứt bắt giữ người Việt tị nạn và ngừng phối hợp với công an Việt Nam trong các nỗ lực đưa họ trở lại nước.
Chiến dịch bắt giữ trong năm 2025
HRW cho biết cảnh sát Thái Lan đã tiến hành nhiều chiến dịch quy mô lớn trong năm 2025, bao gồm vào các tháng Hai, Ba, Tư, Bảy và Mười, nhằm vào người Việt đang lưu vong. Trong số những người bị bắt có nhiều người đã được Cao ủy Liên Hiệp Quốc về người tị nạn (UNHCR) công nhận là người tị nạn hoặc đã đăng ký xin tị nạn.
Nhiều trường hợp được ghi nhận là người dân tộc H’mông hoặc người Thượng từ Tây Nguyên. Một số người sau khi được trả tự do đã mô tả nhất quán rằng họ gặp cán bộ Việt Nam tại nơi giam giữ, tại cơ sở quản chế di trú hoặc trong những lần trình diện định kỳ với cơ quan di trú Thái Lan.
Lời kể từ 34 người được phỏng vấn
Trong khoảng thời gian từ tháng Bảy đến tháng Mười năm 2025, HRW đã phỏng vấn 34 người Việt tị nạn và xin tị nạn tại Bangkok. Nhóm này gồm 7 người từng tham gia hoạt động nhân quyền ở Việt Nam, 3 thân nhân của các tù nhân chính trị đang bị giam giữ tại Việt Nam và hơn 20 người Thượng, H’mông lo ngại bị trừng phạt vì lý do tín ngưỡng hoặc từng tham gia biểu tình.
Hầu hết những người được phỏng vấn cho biết nỗi sợ bị bắt, bị bắt cóc hoặc bị trục xuất về Việt Nam đã gia tăng trong hai năm gần đây. Họ cũng nói số lần xuất hiện của đại diện chính quyền Việt Nam tại các trung tâm quản chế di trú ở Thái Lan có dấu hiệu tăng lên.
Những vụ việc làm dấy lên lo ngại
Một trong những trường hợp được nhiều người nhắc tới là nhà báo bất đồng chính kiến Đường Văn Thái, 42 tuổi. Ông là người đã đăng ký với UNHCR sau khi rời Việt Nam năm 2019 và chờ tái định cư ở nước thứ ba. Theo nội dung bài gốc, ông bị những người lạ mặt dùng vũ lực bắt đưa về Việt Nam vào tháng Tư năm 2023. Đến cuối tháng Mười năm 2024, ông bị một tòa án Việt Nam kết án 12 năm tù giam sau một phiên xử kín trong một ngày, với cáo buộc đăng thông tin nhằm “chống nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam”.
HRW cũng nhắc tới vụ bắt giữ nhà bất đồng chính kiến Y Quynh Bdap vào tháng Sáu năm 2024. Theo tổ chức này, việc bắt giữ diễn ra với sự hỗ trợ của an ninh Việt Nam. Chính quyền Việt Nam đã gắn nhãn “khủng bố” cho nhóm Người Thượng vì Công lý do ông Bdap liên quan.
Cáo buộc gây sức ép và theo dõi
Một số người tị nạn nói với HRW rằng công an Việt Nam đã tìm gặp người thân của họ tại Việt Nam trong năm qua, thông báo rằng họ biết nơi những người này đang cư trú ở Thái Lan và đang sắp xếp để đưa họ hồi hương. Các nhóm nhân quyền tại Thái Lan cũng cho biết họ đã thu thập được lời kể tương tự từ những người đang bị quản chế hoặc vừa được thả, sau đó gửi báo cáo riêng tới các cơ quan Liên Hiệp Quốc.
- Nhiều người cho biết họ bị gây sức ép để đồng ý trở về Việt Nam.
- Một số người nói họ tiếp tục bị sách nhiễu trong các đợt trình báo định kỳ với cơ quan di trú Thái Lan.
- Những người đã được UNHCR công nhận vẫn có thể bị bắt giữ.
Lo ngại về nghĩa vụ pháp lý của Thái Lan
HRW nhấn mạnh Thái Lan có nghĩa vụ tuân thủ nguyên tắc bất hồi xuất, tức không được đưa một người trở lại nơi mà họ có nguy cơ thực sự bị trừng phạt, tra tấn hoặc chịu các hình thức ngược đãi nghiêm trọng khác. Nguyên tắc này được nêu trong Công ước Chống Tra tấn của Liên Hiệp Quốc mà Thái Lan là thành viên, trong tập quán pháp quốc tế, cũng như trong Đạo luật Phòng Chống Tra tấn và Cưỡng bức Mất tích năm 2023 của Thái Lan.
Ngoài ra, HRW cho biết cảnh sát Thái Lan thường xuyên bắt giữ người tị nạn đã được UNHCR công nhận, không chỉ người Việt mà còn cả người Campuchia và Myanmar, rồi giam giữ cho đến khi họ nộp tiền thế chân. Nhiều người tị nạn và các nhóm hỗ trợ cho rằng đây thực chất là hình thức đòi hối lộ.
Hợp tác song phương và phản ứng quốc tế
Theo bài viết, từ đầu năm 2024, Việt Nam và Thái Lan bắt đầu đàm phán một hiệp định dẫn độ. HRW cho rằng từ thời điểm đó, hai nước dường như tăng cường hợp tác và trao đổi thông tin về người Việt tị nạn, đặc biệt là những người đang bị quản chế. Tháng Năm năm 2025, Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính và Thủ tướng Thái Lan khi đó là Paetongtarn Shinawatra đã ký một Thỏa thuận Toàn diện, trong đó có nội dung tăng cường hợp tác trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp.
Tháng Bảy, một số chuyên gia nhân quyền của Liên Hiệp Quốc đã gửi thư cho hai chính phủ Việt Nam và Thái Lan, yêu cầu cung cấp thông tin về nhiều trường hợp nêu trên. Các chuyên gia bày tỏ quan ngại rằng có thể đã tồn tại việc trao đổi thông tin để nhận diện người Thượng tị nạn tại Thái Lan nhằm cưỡng ép họ hồi hương, kể cả những người đã được UNHCR công nhận và đang chờ định cư ở nước thứ ba.
Kêu gọi đẩy nhanh tái định cư
HRW kêu gọi các nước từng tiếp nhận người tị nạn Việt Nam như Úc, Canada, Đức và các quốc gia châu Âu khác xem xét đẩy nhanh việc tiếp nhận những trường hợp có nguy cơ cao. Tổ chức này cũng lưu ý rằng Hoa Kỳ đã dừng hoàn toàn các chương trình tái định cư người tị nạn, trong đó có người tị nạn từ Thái Lan.
Ông John Sifton, Giám đốc vận động của HRW, nhận định rằng người Việt lưu vong đang đối mặt tình trạng bất an ngày càng lớn tại Thái Lan. Ông kêu gọi chính quyền Thái Lan chấm dứt việc câu lưu người tị nạn Việt Nam và ngừng hợp tác với công an Việt Nam trong các nỗ lực buộc họ trở về.
Leave a Reply