Các chuyên gia độc lập của Liên Hợp Quốc (LHQ) đã chính thức gửi công hàm chung tới chính phủ Việt Nam, yêu cầu giải trình về các cáo buộc vi phạm nhân quyền và quyền tự quyết của người Khmer Krom — cộng đồng dân tộc bản địa sinh sống hàng nghìn năm trên vùng đồng bằng sông Mê Kông. Động thái này được đánh giá là một trong những áp lực quốc tế mạnh mẽ và trực tiếp nhất nhắm vào Hà Nội trong nhiều năm qua.
LHQ chính thức “hỏi khó” Việt Nam
Công hàm chung được ký vào đầu tháng 10, do Báo cáo viên Đặc biệt của LHQ về quyền của dân tộc bản địa, về văn hóa, giáo dục, tự do tôn giáo, cùng Nhóm công tác chống giam giữ tùy tiện đồng ký tên. Tài liệu này — vừa được Đài Á Châu Tự Do (RFA) tiếp cận — nêu rõ các chuyên gia LHQ muốn thu hút sự chú ý của Hà Nội đến thông tin cho rằng Việt Nam đã thất bại trong việc công nhận quyền tự quyết của người Khmer Krom tại đồng bằng sông Cửu Long.
Theo công hàm, người Khmer Krom đã sinh sống trên vùng đất này hàng nghìn năm, sử dụng tiếng Khmer và là nhóm dân tộc bản địa đông dân nhất tại Việt Nam. Thế nhưng, dù Việt Nam đã bỏ phiếu ủng hộ Tuyên ngôn LHQ về Quyền của Dân tộc Bản địa năm 2007, nước này vẫn chưa ban hành bất kỳ luật cụ thể nào về dân tộc bản địa và không sử dụng thuật ngữ “dân tộc bản địa” để chỉ 54 dân tộc thiểu số — bao gồm cả người Khmer Krom.
Bị tước đất, bị bắt, bị ép nhận tội
Công hàm LHQ dẫn ra hàng loạt cáo buộc nghiêm trọng:
- Kể từ năm 1975, Việt Nam đã tiến hành tịch thu đất nông nghiệp của người Khmer Krom để giao cho người Kinh di cư đến định cư tại vùng đất này với quy mô lớn.
- Luật An ninh mạng bị sử dụng để đàn áp quyền tự do ngôn luận của cả công dân Việt Nam lẫn người Khmer Krom.
- Nhiều thanh niên Khmer Krom bị bắt giữ tùy tiện, thẩm vấn nhiều giờ và bị ép buộc nhận tội những việc họ không làm.
- Quyền tự do tôn giáo, sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ, tiếp cận giáo dục và tham gia sinh hoạt văn hóa bị hạn chế nghiêm trọng.
Những cái tên bị nêu đích danh
Các chuyên gia LHQ đặc biệt bày tỏ quan ngại về trường hợp của hai thanh niên Khmer Krom là Dương Khải và Thạch Cương — những người hoạt động trong lĩnh vực nhân quyền và quyền dân tộc bản địa. Cả hai bị giam giữ, thẩm vấn nhiều giờ và bị ép cung. Ngoài ra, trường hợp của ông Thạch Rin cũng được nêu rõ: ông bị kết án 6 tháng tù giam với cáo buộc xúc phạm danh dự lãnh tụ Hồ Chí Minh, trong khi thực chất ông chỉ phổ biến lịch sử Kampuchea Krom, kiến thức về nhân quyền và các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) của LHQ. Theo các chuyên gia, ông Thạch Rin không được xét xử công bằng và bị từ chối quyền gặp gia đình lẫn luật sư.
60 ngày để trả lời — Hà Nội vẫn im lặng
LHQ đã cho Việt Nam 60 ngày để trả lời một loạt câu hỏi: bằng chứng nào cho thấy người Khmer Krom đã đồng thuận trước khi đất bị chuyển thành nhượng địa kinh tế? Các biện pháp nào được thực thi để ngăn chặn bắt giữ tùy tiện? Người Khmer Krom có thực sự được tự do thể hiện bản sắc, thực hành tôn giáo và sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ mà không bị sợ hãi? Tuy nhiên, tính đến ngày 25/12, phía Việt Nam vẫn chưa có bất kỳ phản hồi chính thức nào.
Điều đáng chú ý là Việt Nam hiện đang là thành viên Hội đồng Nhân quyền LHQ nhiệm kỳ 2023–2025 — một vị trí mà Hà Nội đã cam kết tôn trọng nhân quyền trước cộng đồng quốc tế khi ứng cử. Trong khi đó, Báo cáo Nhân quyền năm 2021 của Bộ Ngoại giao Mỹ ghi nhận nhiều vi phạm nghiêm trọng tại Việt Nam, bao gồm tra tấn, giam giữ tùy tiện, hạn chế tự do báo chí và sử dụng lao động trẻ em. Bộ Ngoại giao Việt Nam đã bác bỏ các báo cáo này, gọi chúng là “thiếu khách quan và sai sự thật”.
Thượng tọa Sơn Ngọc Thanh, Trưởng ban Thông tin của Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom, nhận định: “Liên Hợp Quốc hẳn đã có bằng chứng rõ ràng mới gửi công hàm yêu cầu Việt Nam giải trình. Đây là tín hiệu có ý nghĩa rất lớn đối với người Khmer Krom đang sinh sống trên đất Kampuchea Krom.” Ông cũng cho biết, bất chấp yêu cầu từ LHQ, tuần trước nhà chức trách Việt Nam vẫn triệu tập một người Khmer Krom vì đã cho phép bà con tụ họp tại nhà ông để kỷ niệm Ngày Nhân quyền Quốc tế 10/12.
Leave a Reply